Jak działa air fryer i co w nim można ugotować

Air fryer to w gruncie rzeczy mały piekarnik z bardzo mocnym wentylatorem: gorące powietrze krąży wokół jedzenia ułożonego w ażurowym koszu i przyrumienia je z każdej strony, a tłuszczu potrzeba tyle, co łyżka na całą porcję. Dlatego wychodzą w nim chrupiące frytki, skrzydełka, pieczone warzywa, a nawet muffinki i mały chlebek. Poniżej mój sprawdzony przepis na frytki, które udają się za pierwszym razem, a dalej lista dań, które w tym sprzęcie naprawdę mają sens, i podpowiedź, jaki model wybrać.

Jak działa air fryer

Nazwa wprowadza w błąd. Air fryer niczego nie smaży, bo nie ma w nim oleju, w którym jedzenie mogłoby się zanurzyć. To urządzenie do pieczenia gorącym powietrzem, a cała magia polega na tym, jak szybko i jak blisko jedzenia to powietrze krąży.

Grzałka, wentylator i ażurowy kosz

W górnej części komory siedzi grzałka, zwykle o mocy od 1500 do 2800 W, a tuż nad nią obraca się wentylator. Powietrze rozgrzewa się do zadanej temperatury (najczęściej od 40 do 200°C, w niektórych modelach do 230°C) i jest wtłaczane w dół, na jedzenie. Kosz ma perforowane dno, więc strumień przechodzi przez niego, odbija się od dna szuflady i wraca ku górze. Produkt jest owiewany dosłownie ze wszystkich stron.

Komora jest mała. W modelu 4-litrowym to przestrzeń wielkości dużego garnka, w 10-litrowym mniej więcej jak w małej kuchence. Mała objętość nagrzewa się w 2-3 minuty i trzyma temperaturę stabilnie, a wentylator w air fryerze jest wyraźnie mocniejszy niż ten w domowym piekarniku z termoobiegiem. Stąd biorą się krótsze czasy pieczenia.

Dlaczego jedzenie wychodzi chrupiące

Chrupkość to efekt dwóch rzeczy: odparowania wody z powierzchni i reakcji Maillarda, czyli brązowienia białek i cukrów w temperaturze powyżej około 140°C. Szybki przepływ powietrza błyskawicznie zdejmuje wilgoć z wierzchu, a cienka warstwa oleju przewodzi ciepło i pomaga powierzchni się zrumienić. W tradycyjnej frytkownicy robi to cały litr tłuszczu, w air fryerze wystarczy łyżka na porcję, bo olej nie musi niczego zanurzać, tylko pokryć.

Z tego samego powodu air fryer gorzej radzi sobie z rzeczami, które mają być miękkie i wilgotne w całości. Duszona wołowina czy zupa to nie jest jego domena, chyba że kupisz multicooker z funkcją gorącego powietrza, który ma też pokrywę do wolnego gotowania i gotowania pod ciśnieniem.

Air fryer a piekarnik z termoobiegiem

Zasada jest ta sama, różnica tkwi w skali i w intensywności. Piekarnik ma komorę 60-70 litrów, którą trzeba rozgrzać, i wentylator ustawiony na tylnej ścianie, więc powietrze omiata jedzenie z jednej strony. Air fryer dmucha z góry przez dziurkowany kosz, a produkt leży na ażurze, nie na blasze. Frytki, które w piekarniku potrzebują 35 minut i obracania, w air fryerze są gotowe w 20 i wystarczy je potrząsnąć.

Przy małych porcjach air fryer zużywa też mniej prądu, bo nagrzewa kilka litrów zamiast kilkudziesięciu i pracuje krócej. Przy pieczeniu dla sześciu osób ta przewaga znika, bo trzeba robić dwie albo trzy tury.

Czy trzeba nagrzewać air fryer

Producenci piszą, że nie trzeba, i w większości przypadków to prawda. Ja nagrzewam 3 minuty do temperatury docelowej przed frytkami, kotletami w panierce i wszystkim, co ma być chrupiące od zewnątrz. Jedzenie od razu trafia na gorące dno kosza i nie zdąży puścić soku. Przy pieczeniu ciasta czy warzyw w folii nagrzewanie pomijam.

Co można ugotować w air fryerze

Przez lata przetestowałam w moim air fryerze chyba wszystko, co dało się zmieścić do kosza. Poniżej ustawienia, które sprawdzają się u mnie w koszu o pojemności 6 litrów z grzałką 2000 W. W mniejszym lub słabszym urządzeniu dodaj 2-3 minuty, w dużym dwuszufladowym często można odjąć.

Kilka komentarzy do tabeli, bo same liczby nie wystarczą.

Mięso ze skórą to mocna strona tego sprzętu. Skrzydełka wychodzą jak z grilla, bo tłuszcz z pieczonej skóry ścieka na dno szuflady, a nie moczy mięsa. Przed pieczeniem osusz je ręcznikiem papierowym i oprósz solą z pół łyżeczką proszku do pieczenia na 500 g. Proszek zmienia odczyn skóry i daje bardziej pęcherzykowatą, chrupiącą powierzchnię. To trik z amerykańskich kuchni, który działa.

Panierowane kotlety wymagają spryskania olejem z obu stron, inaczej bułka tarta zostanie jasna i będzie smakować jak sucha. Mam do tego spryskiwacz, ale pędzelek silikonowy robi to samo.

Jajka w air fryerze to dla mnie sposób na śniadanie bez pilnowania garnka. 130°C i 15 minut daje twarde żółtko, 12 minut lekko kremowe. Jeśli ciekawi Cię, ile kalorii ma jajko w różnych rozmiarach, zajrzyj do naszego zestawienia, bo w diecie na masę lub redukcję te 20 kcal różnicy między M a L jednak się liczy.

Ciasta i wypieki wychodzą, ale w ograniczonym formacie. Do kosza 6 litrów mieści się foremka keksowa 20 cm lub tortownica 18 cm. Temperaturę ustawiam o 20°C niżej niż dla piekarnika, bo wentylator mocno przypieka wierzch. Mój chlebek bananowy piekę tak w 150°C i po 25 minutach przykrywam folią aluminiową. Podobnie postępuję z ciastem marchewkowym w wersji na muffinki: 160°C, 16 minut, krem dopiero po ostygnięciu.

Czego lepiej nie wkładać do air fryera

Są rzeczy, które w air fryerze wychodzą gorzej niż gdziekolwiek indziej, albo są po prostu niebezpieczne.

• Mokre panierki i ciasto na tempurę. Płynne ciasto ścieknie przez ażur na dno, przypali się i zadymi kuchnię, a produkt zostanie goły.
• Pojedyncze liście szpinaku, jarmuż, luźna natka. Wentylator podnosi je i wciąga na grzałkę. Jeśli chcesz chipsy z jarmużu, dociśnij liście kratką lub użyj zbyt małej mocy wentylatora, jeśli urządzenie ma taką opcję.
• Duże kawałki mięsa bez termometru. Air fryer mocno rumieni z zewnątrz i łatwo oszukać wzrok. Pieczeń ponad 1 kg wyjdzie, ale tylko z termometrem w środku.
• Ser bez osłony. Sam ser roztopi się i ścieknie przez dziurki. W tortilli, w bułce albo w foremce da się go upiec bez problemu.
• Popcorn. Ziarna nie dostają dość ciepła od dołu, część nie pęknie, a reszta trafia na grzałkę.
• Ryż, makaron, kasza na sucho. Potrzebują zanurzenia w wodzie, a air fryer nie jest garnkiem. Da się odgrzać ryż z resztek w foremce przykrytej folią, i tyle.

Jak zrobić frytki w air fryerze krok po kroku

Frytki to pierwsza rzecz, jaką wszyscy robią w nowym air fryerze, i pierwsza, która rozczarowuje, jeśli pominąć dwa kroki: moczenie i suszenie. Oto, jak robię to ja, z wyjaśnieniem, po co jest każdy etap.

Wybór i krojenie ziemniaków

Najlepsze są ziemniaki typu B (ogólnoużytkowe) albo C (mączyste), czyli te, które w gotowaniu stają się puszyste. Odmiany sałatkowe typu A, zwarte i woskowe, dają frytki szkliste w środku. Na opakowaniu w sklepie ten typ jest zwykle podany, a na targu pytam o ziemniaki na puree.

Kroję w słupki o grubości 1 cm. Cieńsze (6-7 mm) wyjdą w 15 minut i będą bardziej chrupiące, grubsze (1,5 cm) potrzebują 25 minut i mają wyraźniejszy, miękki środek. Najważniejsze, żeby wszystkie były podobnej grubości, bo inaczej część zwęgli się, zanim reszta zmięknie. Skórkę zostawiam, jeśli ziemniaki są młode i dobrze wyszorowane.

Moczenie i suszenie

Pokrojone frytki wrzucam do miski z zimną wodą na 30 minut. Woda robi się mętna od skrobi, która w innym wypadku skleiłaby frytki w koszu i utrudniłaby rumienienie. Jeśli bardzo się spieszę, skracam to do 10 minut i płuczę pod kranem, aż woda będzie przezroczysta.

Potem suszenie, i tu nie ma drogi na skróty. Rozkładam frytki na czystej ściereczce, przykrywam drugą i mocno dociskam. Każda kropla wody na powierzchni to para, która zamiast rumienić będzie dusić. Jeśli po wyjęciu z air fryera frytki są blade i miękkie, to niemal zawsze wina niedosuszenia.

Pieczenie

Nagrzewam air fryer do 200°C przez 3 minuty. Wsypuję frytki luźno, najwyżej do połowy kosza, co w 6-litrowym urządzeniu daje jednorazowo około 500 g. Przy 800 g z przepisu robię dwie tury albo używam obu szuflad w modelu dwukoszowym.

Pierwsze 8 minut nie zaglądam. Potem wyciągam szufladę, mocno potrząsam, żeby frytki z dołu trafiły na górę, i wkładam z powrotem. Drugie potrząsanie po 15 minutach. Po 18 minutach sprawdzam kolor: frytki mają być złote, z ciemniejszymi brzegami, i grzechotać przy potrząsaniu koszem. Jeśli są jeszcze blade, daję 2-4 minuty więcej.

Solę od razu po wyjęciu, kiedy powierzchnia jest jeszcze lekko tłusta i sól się trzyma. Sól przed pieczeniem wyciąga wodę z ziemniaka i psuje chrupkość, więc idzie na końcu.

Najczęstsze błędy

Jak przechowywać i odgrzewać

Frytki z air fryera, jak każde frytki, są najlepsze w ciągu 10 minut od wyjęcia. Potem skrobia zaczyna twardnieć w inny sposób, a chrupiąca skórka wciąga wilgoć ze środka.

Jeśli zostało ich trochę, studzę je w otwartym pojemniku (pod przykryciem zaparują), a potem zamykam i trzymam w lodówce do 2 dni. Odgrzewam wyłącznie w air fryerze: 190°C, 3-4 minuty, bez oleju. Wracają do około 80% pierwotnej chrupkości. Mikrofalówka robi z nich gumę, więc tej opcji nie polecam nikomu.

Ten sam sposób działa z resztkami skrzydełek (190°C, 5-6 min), kotletów w panierce (180°C, 4-5 min) i pizzy (170°C, 4 min). Odgrzewanie resztek to zresztą moim zdaniem drugi po frytkach najlepszy powód, żeby mieć ten sprzęt w kuchni.

Surowe, pokrojone i namoczone frytki można też zamrozić na później. Po osuszeniu i wymieszaniu z olejem rozkładam je na tacy w jednej warstwie, mrożę 2 godziny, a potem przesypuję do woreczka. Z zamrażarki prosto do kosza, 200°C, 20-24 minuty.

Z czym podawać

Frytki z air fryera traktuję jako dodatek do wszystkiego, co i tak piecze się obok: skrzydełek, udek, filetu z łososia, kotleta. W modelu z dwiema szufladami robię mięso w jednej, frytki w drugiej i ustawiam synchronizację, żeby oba skończyły się w tym samym momencie.

Do sosów wybieram te, które kontrastują z chrupkością: czosnkowy na bazie jogurtu greckiego, majonez z dodatkiem wędzonej papryki, gęsty ketchup, a w wersji belgijskiej sos andaluzyjski. Na obiad bez mięsa frytki z pieczonymi różyczkami brokuła i jajkiem sadzonym też się u nas bronią.

Jako prosty obiad dla dzieci robię frytki z rybą: paluszki rybne z mrożonki w tym samym koszu, bo pieką się w tej samej temperaturze i prawie w tym samym czasie. Wrzucam je po 6 minutach pieczenia frytek i wszystko kończy się razem.

Jaki air fryer wybrać

Przez ostatnie lata przez moją kuchnię przeszły trzy frytkownice beztłuszczowe o różnej wielkości, a kilka innych testowałam u rodziny. Oto, na co zwracam uwagę, zanim poradzę komuś konkretny produkt.

Pojemność i moc

Pojemność kosza w litrach to pierwsza liczba, na którą warto patrzeć, ale czytaj ją z głową. Producenci podają objętość całej szuflady, a użyteczna warstwa jedzenia to mniej więcej połowa. W praktyce wygląda to tak:

• 4-5 litrów: dla jednej lub dwóch osób. Mieści 500 g frytek albo 6 skrzydełek. Stoi na blacie i nie przeszkadza. Przykład: Philips Ovi NA221/00 (1500 W, 4,2 l) lub Ninja AF110EU (1750 W, 4,7 l).
• 6-7 litrów: dla rodziny 3-4 osób, najczęstszy wybór. Wchodzi cała pierś kurczaka w dwóch filetach plus warzywa, albo mała tortownica 18 cm. Przykłady: Philips Ovi NA332/00 (1700 W, 6,2 l), Philips Ovi XL HD9270/00 (2000 W, 6,2 l), Gorenje AF1800ST (1800 W, 6,7 l), Tefal Easy Fry Infrared EY8328 (2180 W, 7 l), Bosch MAFS2671B (1800 W, 7,2 l).
• 8-10 litrów: dla 4-6 osób lub dla tych, którzy pieką całego kurczaka. Zajmuje tyle miejsca, co mikrofalówka. Przykłady: Philips Ovi Smart XXL HD9876/90 (2200 W, 8,3 l), Ninja SL400EU (2470 W, 9,5 l) i modele dwuszufladowe.

Moc grzałki idzie w parze z pojemnością. W 4 litrach 1500 W wystarcza, w 10 litrach trzeba 2500-2800 W, żeby komora nagrzała się szybko i nie traciła temperatury po otwarciu. Jeśli widzisz duży kosz przy niskiej mocy, czasy pieczenia będą dłuższe, niż obiecuje instrukcja.

Jedna czy dwie szuflady

Modele dwukoszowe, takie jak Philips Ovi Dual Basket NA351/00 (2750 W, 9 l), Philips Ovi Stacked Dual Basket NA461/00 i NA462/80 (2750 W, 10 l) czy Cosori Dual Blaze TwinFry (2800 W, 10 l), mają dwie niezależne komory z osobną temperaturą i czasem. Dla mnie to największa zmiana jakości od czasu pierwszego air fryera: mięso w jednej szufladzie, dodatek w drugiej, obiad gotowy w 25 minut bez żonglowania turami.

Wadą jest szerokość. Klasyczny dwuszufladowy model ma 40 cm szerokości i więcej. Philips rozwiązał to w wersji Stacked, gdzie szuflady są jedna nad drugą, więc urządzenie zajmuje tyle miejsca na blacie, co jednokoszowe. Niektóre modele pozwalają też wyjąć przegrodę i zrobić z dwóch komór jedną dużą.

Aplikacja mobilna i okienko

Aplikacja mobilna w air fryerze brzmi jak gadżet, i w połowie nim jest. Sprawdza się przy dwóch rzeczach: podgląd statusu pieczenia z drugiego pokoju (telefon wibruje, kiedy trzeba potrząsnąć koszem) i baza przepisów z gotowymi ustawieniami, które wysyła się do urządzenia jednym kliknięciem. Nie da się przez aplikację uruchomić zimnego air fryera z pracy, bo dla bezpieczeństwa trzeba najpierw nacisnąć przycisk na urządzeniu.

Okienko z podświetleniem komory, jakie ma na przykład Ninja Crispi Pro AS101EULG (2050 W, 5,7 l) czy Cosori Dual Blaze, uważam za bardziej praktyczne niż aplikację. Widzę kolor frytek bez wyciągania szuflady, więc nie tracę ciepła i nie zgaduję.

Zestawienie modeli, które warto rozważyć

Cena rośnie wraz z pojemnością, liczbą szuflad i obecnością aplikacji, ale sam fakt, że model jest droższy, nie oznacza lepszych frytek. Podstawowy Gorenje czy Ninja robią je tak samo dobrze jak flagowy Philips. Płacisz za wygodę, pojemność i czas, a nie za smak.

Akcesoria, które mają sens

Z dziesiątek akcesoriów do air fryera naprawdę używam czterech.

• Perforowany pergamin dopasowany do kosza. Ułatwia czyszczenie po rybie i panierowanym mięsie, a dziurki przepuszczają powietrze. Zawsze pod jedzeniem, nigdy luzem.
• Silikonowa forma lub foremka metalowa 18-20 cm. Do ciasta, zapiekanek, jajek z warzywami.
• Spryskiwacz do oleju z pompką. Bez propelentów, które niszczą powłokę nieprzywierającą.
• Termometr z sondą. Przy drobiu i wieprzowinie nie ma dyskusji.

Szpikulce do szaszłyków, kratki piętrowe i sylikonowe maty mają sens tylko w dużych koszach. W 4-litrowym urządzeniu zabierają miejsce, którego i tak brakuje.

Czyszczenie

Kosz i szufladę myję po każdym użyciu, większość modeli pozwala na zmywarkę, ale ręczne mycie miękką gąbką przedłuża życie powłoce. Grzałkę przecieram raz na 2-3 tygodnie wilgotną szmatką z kroplą płynu, po całkowitym wystygnięciu, bo spalony tłuszcz na grzałce to główne źródło dymu i gorzkiego posmaku w nowym jedzeniu. Przy pieczeniu tłustego mięsa wlewam na dno szuflady 2 łyżki (30 ml) wody: tłuszcz nie przypala się i nie dymi.

FAQ

Czy air fryer to to samo, co frytkownica beztłuszczowa?

Tak, to dwie nazwy tego samego urządzenia. W sklepach spotkasz też pisownię airfryer i określenie frytownica niskotłuszczowa. Wszystkie oznaczają piekarnik z mocnym wentylatorem i ażurowym koszem.

Ile oleju trzeba dodać do air fryera?

Do frytek ze świeżych ziemniaków 1 łyżka (10 ml) na 800 g. Do mrożonych i do mięsa ze skórą olej nie jest potrzebny w ogóle. Panierowane kotlety wymagają spryskania z obu stron, mniej więcej 1 łyżeczka na kotlet.

Czy można wkładać folię aluminiową i pergamin?

Można, pod warunkiem, że są dociśnięte jedzeniem. Luźny kawałek papieru lub folii poderwie wentylator i wyląduje na grzałce. Folii nie używam do produktów kwaśnych, takich jak pomidory czy cytryna, bo reaguje z nimi i zostawia metaliczny posmak.

Dlaczego moje frytki wychodzą miękkie?

Trzy najczęstsze powody: nie wysuszono ich dokładnie po moczeniu, kosz był przepełniony albo solono je przed pieczeniem. Sprawdź kolejno te trzy rzeczy, a problem zniknie. Czwarta, rzadsza przyczyna, to ziemniaki sałatkowe typu A.

Czy air fryer zużywa dużo prądu?

Przy pieczeniu dla 2-3 osób zużywa mniej niż piekarnik, bo pracuje krócej i nagrzewa znacznie mniejszą komorę. Model 2000 W pracujący 20 minut pobiera mniej więcej 0,6-0,7 kWh, z czego grzałka nie pracuje bez przerwy, tylko włącza się cyklicznie po osiągnięciu temperatury. Przy pieczeniu dla sześciu osób w trzech turach oszczędność znika.

Czy można upiec ciasto w air fryerze?

Tak, w foremce do 20 cm. Obniż temperaturę o 20°C względem przepisu na piekarnik, skróć czas i po dwóch trzecich pieczenia przykryj wierzch folią, żeby wentylator go nie przesuszył. Muffinki, chlebek bananowy i małe tarty wychodzą bez problemu, biszkopt wysoki na 6 cm to już wyzwanie.

Jaką temperaturę ustawić, jeśli przepis jest na piekarnik?

Odejmij 20°C i skróć czas o około 20-25%, a potem sprawdzaj wcześniej, niż podpowiada intuicja. Przy 200°C w piekarniku ustaw 180°C w air fryerze, przy 180°C ustaw 160°C.