Kasztany jadalne, jak je przygotować i upiec

Kasztany jadalne to owoce kasztana jadalnego (Castanea sativa). Przed jedzeniem trzeba je naciąć i upiec, ugotować albo uprażyć, bo na surowo są twarde, cierpkie i ciężkostrawne. Z kasztanami z parku nie mają nic wspólnego: tamte to owoce kasztanowca i nie nadają się do jedzenia. Mój sprawdzony sposób wygląda tak: nacinam skorupkę na krzyż, piekę 25 minut w 220°C, zawijam w ściereczkę i obieram na ciepło.

Metody przygotowania w liczbach

Jadalne kasztany robię na cztery sposoby. Każdy daje trochę inny efekt, więc dobieram metodę do tego, co chcę potem z nimi zrobić.

Jak odróżnić kasztan jadalny od kasztanowca

Od tego zaczynam, bo co roku ktoś pyta, czy można upiec kasztany zebrane pod blokiem. Nie można. Kasztanowiec zwyczajny zawiera escynę i inne saponiny, które podrażniają przewód pokarmowy.

• Łupina: kasztan jadalny ma kolczastą łupinę gęsto pokrytą długimi, cienkimi kolcami, przypomina jeża. Kasztanowiec ma nieliczne, grube kolce albo nie ma ich wcale.
• Owoc: jadalny kasztan jest spłaszczony z jednej strony, ma szpiczasty czubek zakończony małym pędzelkiem. Kasztanowiec jest okrągły, gładki i ma dużą, jasną plamę.
• Liście: kasztan jadalny ma pojedyncze, podłużne liście z ząbkami. Kasztanowiec ma liść złożony z 5-7 listków ułożonych jak dłoń.
• Liczba owoców: w łupinie kasztana jadalnego siedzą zwykle 2-3 owoce, u kasztanowca najczęściej jeden.

Jak wybrać dobre kasztany jadalne

W sklepach kasztany pojawiają się coraz częściej. W Polsce kasztan jadalny rośnie głównie w parkach i ogrodach na zachodzie kraju, więc większość towaru jest importowana z Włoch, Hiszpanii, Portugalii, Francji i Turcji.

Biorę owoce ciężkie, błyszczące i twarde. Skorupka nie może się uginać pod palcem, bo wtedy w środku jest pusto albo sucho. Omijam sztuki z małymi dziurkami, które zwykle zostawiają larwy szkodników.

Przed pieczeniem robię test wody. Wsypuję kasztany do miski z zimną wodą i odrzucam wszystkie, które pływają. Prawie zawsze są w środku zepsute, spleśniałe albo robaczywe.

Jak upiec kasztany w piekarniku

Piekarnik to najlepsza metoda dla kogoś, kto robi kasztany pierwszy raz. Daje równy efekt i nie wymaga stania przy kuchence.

Gotowe kasztany są miękkie, ale nie papkowate, a miąższ łamie się jak dobrze upieczony ziemniak. Jeśli w środku jest jeszcze twardy i biały, dopiekam 5 minut. Duże marony z Włoch potrzebują zwykle pełnych 30 minut, drobne kasztany z Turcji bywają gotowe po 20.

Gotowanie, patelnia i air fryer

Do purée, farszu i zupy kasztany gotuję. Nacięte wrzucam do wrzątku na 20-30 minut, odlewam, ale nie odsączam wszystkich naraz. Wyjmuję po kilka sztuk łyżką cedzakową, bo z gorącego kasztana błonka schodzi łatwo, a z wystygniętego trzeba ją wydłubywać.

Na patelni najlepsza jest żeliwna albo specjalna, z dziurkami w dnie. Kasztany prażę na średnim ogniu pod przykryciem przez 15-25 minut i co kilka minut potrząsam patelnią. Skorupka mocno się przypala i tak ma być.

W air fryerze piekę najwyżej 15-20 sztuk naraz w 180-200°C przez 15-18 minut. W połowie czasu potrząsam koszem. Mikrofalówki nie polecam: kasztany wysychają nierówno i łatwo pękają.

Najczęstsze błędy

Wartości odżywcze kasztanów jadalnych

Kasztany są skrobiowe, nie tłuste, i pod tym względem bliżej im do ziemniaków niż do orzechów. Poniższe dane to wartości z tabel składu żywności dla kasztana europejskiego, zaokrąglone.

Jeden pieczony, obrany kasztan waży około 8-9 g i ma mniej więcej 20 kcal. Garść 10 sztuk to około 200 kcal. Dla porównania 100 g orzechów włoskich ma ponad 650 kcal, bo to głównie tłuszcz.

Kasztany zawierają sporo potasu i, jako jedne z nielicznych owoców o twardej skorupce, witaminę C. Część z niej traci się podczas pieczenia. Nie mają glutenu, więc dobrze sprawdzą się w kuchni bezglutenowej.

Spotykam się z tekstami, że kasztany trzymają cukier w ryzach albo wzmacniają potencję. To przesada. Kasztany mają więcej błonnika niż ziemniaki, co trochę spowalnia wchłanianie, ale wciąż są źródłem skrobi. Osoby z cukrzycą powinny liczyć je jak porcję węglowodanów. Teorii o potencji nie potwierdzają żadne badania.

Kasztanowe produkty w kuchni

Kiedy nie mam świeżych kasztanów albo czasu na obieranie, sięgam po gotowe kasztanowe przetwory.

• Kasztany gotowane próżniowo: obrane, gotowe do użycia. Świetne do farszu i zupy, w przeliczeniu na kilogram są droższe od świeżych.
• Mąka kasztanowa: słodkawa, bezglutenowa. Dodaję ją do naleśników i ciast w proporcji do 30% mąki, bo sama nie trzyma struktury.
• Krem kasztanowy: słodka pasta z kasztanów, cukru i wanilii, popularna we Francji. Pasuje do serniczków, deserów z bitą śmietaną i do tostów.
• Miód kasztanowy: ciemny, wyraźnie gorzkawy, robiony z nektaru kwiatów kasztana jadalnego. Nie ma smaku samych kasztanów.
• Marrons glacés: kandyzowane marony, francuski przysmak, dość drogi.

Co zrobić z kasztanów jadalnych

Najczęściej podaję purée kasztanowe na obiad zamiast ziemniaczanego. Gotowane, obrane kasztany miksuję z odrobiną bulionu lub mleka, dodaję masło i sól. Do dziczyzny i kaczki to idealny dodatek.

Na jesienny obiad z gęsią robię farsz z kasztanów, jabłek i podsmażonej szalotki, a jeśli chcesz wiedzieć, czym szalotka różni się od zwykłej cebuli w takim farszu, różnica w słodyczy jest naprawdę wyczuwalna. Kasztany pasują też do zupy kremu z porem, do brukselki z boczkiem i do risotto z grzybami.

W Portugalii pieczone kasztany są nieodłączną częścią dnia św. Marcina, 11 listopada, a we Francji i we Włoszech jesienią sprzedaje się je na ulicach. W Polsce dopiero się do nich przekonujemy.

Ile kosztują kasztany

Ceny mocno się wahają w zależności od sklepu, kraju pochodzenia i wielkości owoców. Świeże kasztany jadalne w sezonie kosztują zwykle kilkadziesiąt złotych za kilogram, najczęściej widuję ceny między 30 a 60 zł. Duże włoskie marony są droższe od drobnych tureckich. Pieczone kasztany z ulicznego stoiska, sprzedawane na porcje, wychodzą w przeliczeniu kilka razy drożej.

Jak przechowywać kasztany

Świeże kasztany szybko tracą wilgoć i pleśnieją. Trzymam je w lodówce, w papierowej torbie lub siatce, maksymalnie 1-2 tygodnie. W foliowym worku zaparzają się i psują w kilka dni.

Pieczone lub gotowane i obrane kasztany przechowuję w lodówce w zamkniętym pojemniku do 3 dni. Można je też zamrozić na 3-6 miesięcy. Odgrzewam je na suchej patelni lub w piekarniku w 180°C przez 5-8 minut, skropione odrobiną wody.

FAQ

Po co kasztany w domu?

Najczęściej chodzi o kasztany z kasztanowca, czyli te niejadalne. Ludzie trzymają je w kątach, wierząc, że odstraszają pająki, ale nie ma na to dowodów. Sprawdzają się za to do jesiennych dekoracji, prac plastycznych z dziećmi i jako domowy środek piorący, bo zawierają saponiny. Z kasztanowca robi się też nalewki do nacierania, wyłącznie do użytku zewnętrznego.

Ile kosztuje 1 kg kasztanów?

Świeże kasztany jadalne kosztują zwykle od około 30 do 60 zł za kilogram, zależnie od wielkości i pochodzenia. Obrane kasztany gotowane próżniowo są droższe w przeliczeniu na kilogram, a uliczne pieczone kasztany najdroższe.

Jak najlepiej przyrządzić kasztany?

Moim zdaniem najlepiej upiec je w piekarniku: naciąć na krzyż, namoczyć 15-20 minut, piec 20-30 minut w 220°C, zawinąć w wilgotną ściereczkę na 5-10 minut i obrać na ciepło. Do purée i farszu lepiej je ugotować.

Jak się nazywa kasztan jadalny krzyżówka?

W krzyżówkach kasztan jadalny to najczęściej MARON, od francuskiego słowa marron, którym określa się duże, szlachetne odmiany kasztanów. Drzewo bywa też nazywane kasztanem siewnym.

Czy kasztany jadalne można jeść na surowo?

Technicznie tak, ale nie polecam. Surowe są twarde, cierpkie od garbników i ciężkostrawne. Dopiero pieczenie lub gotowanie wydobywa z nich słodycz i mączystą, delikatną konsystencję.