Blok czekoladowy to domowy deser z PRL-u: gęsta masa z mleka w proszku, kakao i masła, w której tkwią kawałki herbatników i bakalie. Robi się go w 20 minut na kuchence, reszta to chłodzenie w lodówce. Ten przepis daje zwarty blok, który nie kruszy się przy krojeniu i smakuje jak ten z dzieciństwa, bo proporcje wody do mleka w proszku mam sprawdzone na dziesiątkach bloków.
Składniki
- Masa czekoladowa:
- 250 g masła (82% tłuszczu)
- 200 g cukru (1 szklanka)
- 150 ml wody
- 250 g pełnego mleka w proszku
- 40 g ciemnego kakao (4 łyżki)
- 1 szczypta soli
- Dodatki:
- 250 g herbatników maślanych typu petit beurre
- 100 g rodzynek
- 100 g orzechów włoskich
Przygotowanie krok po kroku
- Wyłóż formę keksową o wymiarach około 30 x 11 cm folią spożywczą, zostawiając zapas na bokach.
- Połam herbatniki na kawałki wielkości 1-2 cm, grubo posiekaj orzechy, rodzynki sparz wrzątkiem i osusz.
- W garnku o grubym dnie podgrzewaj wodę, cukier i masło na małym ogniu, mieszając, aż cukier zupełnie się rozpuści.
- Zdejmij garnek z ognia, wsyp przesiane kakao i sól, wymieszaj trzepaczką na gładką, błyszczącą masę.
- Dodawaj mleko w proszku w 4-5 partiach, za każdym razem mieszając do zniknięcia grudek.
- Odczekaj 3 minuty, aż masa lekko przestygnie, potem wmieszaj herbatniki, rodzynki i orzechy.
- Przełóż masę do formy, mocno dociśnij łyżką lub dnem szklanki i wyrównaj wierzch.
- Przykryj folią i wstaw do lodówki na minimum 6 godzin, najlepiej na całą noc.
- Wyjmij blok za brzegi folii i kroj ciepłym, suchym nożem na plastry grubości około 1 cm.
Wartości policzyłam ze składników i podzieliłam na 20 plastrów po około 65 g. Jeśli kroisz grubiej, przelicz je sobie w górę.
Jak zrobić blok czekoladowy krok po kroku
Blok czekoladowy powstał w czasach, gdy prawdziwej czekolady w sklepach nie było, a mleko w proszku, kakao i herbatniki jeszcze dało się dostać. Stąd ta receptura: masa ma udawać czekoladę i robi to zaskakująco dobrze. Dziś robię go na święta i na urodziny dzieci, bo nikt nie wychodzi od stołu bez drugiego kawałka.
Przygotowanie formy i dodatków
Zaczynam od formy, bo gorąca masa gęstnieje szybko i nie będzie czasu szukać folii. Keksówka 30 x 11 cm daje blok wysokości około 6 cm. Mniejsza forma, na przykład 25 cm, da wyższy blok, też dobrze.
Folię wyciskam dłonią w narożniki i zostawiam po 5 cm zapasu z każdej strony. Dzięki temu później wyciągam blok jednym ruchem, bez podważania nożem.
Herbatniki łamię rękami, nie kruszę ich w torebce wałkiem. Kawałki 1-2 cm zostają widoczne na przekroju i to one robią ten charakterystyczny wygląd bloku. Drobny pył z herbatników za to zagęszcza masę i psuje konsystencję, więc odsiewam go i wyrzucam.
Rodzynki zalewam wrzątkiem na 5 minut, odcedzam i osuszam na ręczniku papierowym. Suche, twarde rodzynki w zimnym bloku są jak kamyki, sparzone są miękkie i soczyste. Orzechy siekam grubo, na ćwiartki, żeby było je czuć.
Rozpuszczanie masła z cukrem
Do garnka o grubym dnie wlewam wodę, wsypuję cukier i wkładam masło pokrojone w kostkę. Grzeję na małym ogniu i cały czas mieszam. Celem jest rozpuszczenie cukru, nie gotowanie syropu.
Kiedy po przesunięciu łyżką po dnie nie czuję ziarenek, zdejmuję garnek z palnika. Masa powinna być gorąca, ale nie wrząca. Zagotowana masa to główny powód, dla którego masło później wydziela się na wierzchu bloku.
Kakao i mleko w proszku
Kakao przesiewam przez sitko prosto do garnka. Przesiewanie zajmuje 20 sekund, a oszczędza kilka minut rozgniatania grudek. Mieszam trzepaczką, aż masa będzie jednolicie ciemna i lśniąca.
Mleko w proszku wsypuję partiami, mniej więcej po 50 g. Po każdej porcji mieszam do gładkości, dopiero potem dosypuję kolejną. Masa z każdą partią gęstnieje. Przy ostatniej partii łyżka już stoi w garnku, a masa odchodzi od ścianek. To jest dobry znak.
Ilość mleka w proszku zależy od tego, jak zwarty ma być blok. Przy 150 ml wody używam 250 g proszku i blok daje się pięknie kroić. Jeśli po dodaniu całej porcji masa wciąż jest lejąca, dosypuję jeszcze 20-30 g.
Moja wskazówka
Zanim wrzucisz herbatniki, odczekaj 3 minuty. Masa prosto z garnka ma temperaturę, która rozmiękcza ciastka na papkę. Lekko przestudzona tylko je oblepia, a kruche kawałki zostają kruche nawet po tygodniu w lodówce.
Mieszanie z dodatkami i chłodzenie
Herbatniki, rodzynki i orzechy wrzucam naraz i mieszam szeroką łyżką od dołu, jak sałatkę. Robię to szybko, bo masa tężeje w oczach. Kiedy każdy kawałek herbatnika jest oblepiony, przekładam wszystko do formy.
Dociskanie to etap, którego nie wolno odpuścić. Masę rozprowadzam łyżką, a potem dociskam dnem szklanki, mocno, warstwa po warstwie. Blok z pustkami powietrza rozpada się na plastry przy pierwszym cięciu. Dobrze dociśnięty kroi się jak prawdziwa czekolada.
Formę przykrywam folią i wstawiam do lodówki. Po 6 godzinach blok jest twardy, po nocy ma najlepszą, lekko kremową strukturę. Gotowy blok jest matowy, po naciśnięciu palcem nie zostaje ślad, a przy krojeniu plaster trzyma się w całości.
Krojenie
Blok wyciągam za folię na deskę. Nóż zanurzam na chwilę w gorącej wodzie, wycieram do sucha i tnę jednym ruchem. Ciepłe ostrze przechodzi gładko, zimne wyłamuje kawałki herbatników na brzegach. Plaster grubości 1 cm to porcja w sam raz, bo blok jest bardzo sycący.
Który składnik ile waży i daje kalorii
Przy planowaniu własnych proporcji warto wiedzieć, co w bloku ma największą wagę kaloryczną. Poniżej orientacyjne wartości na 100 g produktu.
| Składnik | kcal na 100 g | Rola w bloku |
|---|---|---|
| Masło 82% | ok. 740 | tłuszcz, zwartość po schłodzeniu |
| Cukier | ok. 400 | słodycz, wiąże wodę |
| Pełne mleko w proszku | ok. 500 | ciało masy, mleczny smak |
| Odtłuszczone mleko w proszku | ok. 360 | twardsza, mniej kremowa masa |
| Ciemne kakao | ok. 230 | kolor i gorycz |
| Herbatniki petit beurre | ok. 440 | chrupiące kawałki |
| Rodzynki | ok. 300 | słodycz i soczystość |
| Orzechy włoskie | ok. 650 | chrupkość, wyrazisty smak |
Jak widać, największy udział mają masło i mleko w proszku, więc lżejszego bloku nie da się zrobić bez zmiany charakteru deseru. Mniej cukru za to przechodzi bez problemu, o czym piszę niżej w wariantach.
Najczęstsze błędy
| Błąd | Dlaczego tak się dzieje | Jak naprawić |
|---|---|---|
| Blok nie tężeje, jest miękki po nocy | Za dużo wody albo za mało mleka w proszku | Przy robieniu dodaj 20-30 g proszku, gotowy blok wstaw na 1 h do zamrażarki |
| Grudki w masie | Mleko w proszku wsypane naraz do gorącej masy | Przesiej proszek i dodawaj partiami, mieszaj trzepaczką |
| Tłuszcz wydziela się na wierzchu | Masa się zagotowała, masło się rozwarstwiło | Nie gotuj, rozpuszczaj na małym ogniu, kakao i proszek dodawaj poza ogniem |
| Blok kruszy się przy krojeniu | Za słabo dociśnięty albo krojony zimnym nożem | Dociskaj dnem szklanki, kroj nożem zanurzonym w gorącej wodzie |
| Herbatniki rozmiękły na papkę | Wrzucone do wrzącej masy | Odczekaj 3 minuty przed dodaniem ciastek |
| Blok jest mdły, bez smaku czekolady | Za mało kakao albo kakao jasne, alkalizowane | Użyj ciemnego kakao, 40-50 g, dodaj szczyptę soli |
| Blok za słodki | Pełna szklanka cukru plus słodkie herbatniki i rodzynki | Zmniejsz cukier do 150 g, dodaj łyżkę kakao więcej |
| Biały nalot po kilku dniach | Tłuszcz z masła wychodzi na powierzchnię, to nie pleśń | Przechowuj szczelnie owinięty w lodówce, nalot zniknie po ogrzaniu w dłoni |
Ostatni punkt uspokaja wiele osób. Białawy nalot na czekoladzie i bloku to tak zwany wykwit tłuszczowy. Blok jest jadalny, tylko mniej ładny.
Proporcje dla różnych wersji bloku
Przez lata wypracowałam kilka odmian, w zależności od tego, kto siedzi przy stole. Ilość masła, wody i mleka w proszku zostaje bez zmian, zmieniam tylko kakao, cukier i dodatki.
| Wersja | Kakao | Cukier | Dodatki | Dla kogo |
|---|---|---|---|---|
| Klasyczna | 40 g | 200 g | 250 g herbatników, 100 g rodzynek, 100 g orzechów | na święta, dla wszystkich |
| Ciemna | 60 g | 150 g | 250 g herbatników, 100 g orzechów, skórka pomarańczowa | dla dorosłych, mniej słodka |
| Mleczna dla dzieci | 25 g | 200 g | 300 g herbatników, 50 g rodzynek, bez orzechów | urodziny, małe dzieci |
| Bakaliowa | 40 g | 170 g | 150 g herbatników, 200 g mieszanki orzechów i suszonych owoców | prezent w słoiku lub pudełku |
Wersja ciemna jest moją ulubioną. Gorycz kakao równoważy tłustość masła i blok przestaje być tylko słodki. Skórkę pomarańczową ścieram ze świeżej, dobrze umytej pomarańczy, wystarczy łyżeczka.
Warianty i zamienniki
- Bez orzechów (alergia): zastąp je dodatkowymi 100 g herbatników albo 80 g suszonej żurawiny.
- Mniej słodki: 150 g cukru zamiast 200 g, masa dalej tężeje, bo za zwartość odpowiadają masło i mleko w proszku.
- Odtłuszczone mleko w proszku: działa, ale blok jest twardszy i mniej kremowy, zmniejsz wtedy wodę do 120 ml.
- Z prawdziwą czekoladą: dodaj 100 g posiekanej gorzkiej czekolady do gorącej masy razem z kakao, smak robi się głębszy.
- Wersja świąteczna: 1 łyżeczka cynamonu, pół łyżeczki imbiru i 50 g kandyzowanej skórki pomarańczowej zamiast części rodzynek.
- Thermomix: cukier, wodę i masło podgrzewaj 5 min / 70 °C / obroty 2, dodaj kakao i mleko w proszku, mieszaj 30 s / obroty 3, dodatki wmieszaj łopatką w misce, nie w naczyniu.
- Na patyku jak lizak: masę przed dodaniem herbatników przełóż do foremek silikonowych, włóż patyczki i chłodź 4 h.
Uwaga
Masa z gorącym masłem i cukrem trzyma temperaturę dłużej, niż się wydaje. Nie dawaj dzieciom mieszania na tym etapie. Blok zawiera mleko, gluten z herbatników i orzechy, trzy najczęstsze alergeny, więc przy podawaniu gościom warto o tym uprzedzić.
Jak przechowywać blok czekoladowy
Blok to deser do lodówki i tam ma swoje miejsce przez cały czas. Nie odgrzewa się go, w cieple masa mięknie i traci kształt. Jeśli zostawisz go na stole w ogrzewanym pokoju, po dwóch godzinach plastry zaczną się uginać.
| Miejsce | Jak | Ile czasu |
|---|---|---|
| Lodówka, w folii i pojemniku | cały blok lub plastry przełożone papierem | 7-10 dni |
| Zamrażarka | cały blok w podwójnej folii albo plastry w pojemniku | do 3 miesięcy |
| Temperatura pokojowa | na talerzu, na stół | kilka godzin, potem mięknie |
| Chłodny balkon zimą, poniżej 5 °C | szczelnie zapakowany, z dala od zapachów | jak w lodówce |
Blok chłonie zapachy, więc nie kładę go obok cebuli czy sera. Z zamrażarki przekładam go do lodówki na noc, rozmraża się powoli i nie łapie wilgoci na powierzchni. Rozmrożony kroi się tak samo dobrze jak świeży.
Na prezent pakuję plastry w pergamin i w metalowe pudełko. W chłodnym miejscu wytrzyma w drodze kilka godzin bez szkody.
Z czym podawać
Blok czekoladowy podaję w cienkich plastrach, bo to bardzo sycący deser. Na talerzu dla gości układam go obok mocnej kawy albo czarnej herbaty bez cukru, które równoważą słodycz.
Na świątecznym stole blok stoi u mnie zawsze obok keksu i makowca. Jeden plaster bloku i jeden keksu to w naszej rodzinie klasyczny zestaw do popołudniowej kawy w drugi dzień świąt.
Latem kroję blok w kostkę i dodaję do lodów waniliowych albo układam w kieliszkach warstwami z bitą śmietaną i malinami. Dobrze pasuje też jako kruszonka na wierzch deseru typu sernik na zimno, bo nie rozmięka tak szybko jak zwykłe herbatniki.
Dla dzieci na urodzinach robię plastry na patyku, obtoczone w posypce. Znikają szybciej niż tort.
FAQ
Dlaczego mój blok czekoladowy się nie ściął?
Najczęściej za dużo wody albo za mało mleka w proszku, czasem też margaryna o niskiej zawartości tłuszczu zamiast masła. Przy 150 ml wody potrzeba minimum 250 g pełnego mleka w proszku. Miękki blok wstaw na godzinę do zamrażarki, potem do lodówki.
Czy mogę zrobić blok czekoladowy bez mleka w proszku?
Tak, ale to już inny deser. Mleko w proszku odpowiada za ciało masy i mleczny posmak. Bez niego trzeba użyć prawdziwej czekolady, około 300 g, i mniej masła, a wtedy wychodzi coś bliższego salami czekoladowemu.
Jakie kakao jest najlepsze do bloku?
Ciemne, naturalne kakao o zawartości tłuszczu 10-12%. Jasne, słodzone mieszanki kakaowe zawierają cukier i mleko w proszku, więc blok wychodzi mdły i za słodki. Jeśli masz tylko takie, zmniejsz cukier o połowę.
Ile czasu blok musi stać w lodówce?
Minimum 6 godzin, żeby dał się kroić. Pełną, zwartą strukturę osiąga po 10-12 godzinach. Dlatego robię go wieczorem dzień przed podaniem.
Czy można użyć margaryny zamiast masła?
Można, w PRL-u tak go robiono najczęściej. Wybierz twardą margarynę do pieczenia w kostce, o zawartości tłuszczu minimum 70%. Miękkie margaryny z kubka mają za dużo wody i blok się nie zetnie.
Jak zrobić blok czekoladowy mniej kaloryczny?
Zmniejsz cukier do 150 g i zrezygnuj z orzechów na rzecz większej ilości herbatników. Zejdziesz do około 250 kcal na plaster. Dalsze oszczędzanie, na masła czy mleku w proszku, psuje konsystencję.
Czym zastąpić herbatniki?
Wafelkami bez nadzienia, pokruszonymi andrutami, biszkoptami albo suchym ciastem, na przykład kawałkami czerstwego keksu. Ważne, żeby dodatek był suchy i chrupiący, inaczej rozmięknie w masie.
O tym artykule
- Fakty sprawdzone przed publikacją.
- Opublikowano
